TERAZ

57 lat od zbrodni w Rzepinie. Zamordowano pięcioro członków rodziny Lipów

Najmłodsza ofiara miała 18 lat, najstarsza 81. W nocy z 2 na 3 listopada 1969 roku w Rzepinie pod Starachowicami zginęło pięcioro członków rodziny miejscowego sołtysa. Napastnicy obrabowali gospodarstwo i podłożyli ogień. Ustalenie ich tożsamości wymagało wielomiesięcznego śledztwa, które doprowadziło również do wyjaśnienia innych zabójstw popełnionych w okolicy.

Historia tej zbrodni najczęściej opowiadana jest przez pryzmat sprawców – Józefa Zakrzewskiego oraz jego synów, Czesława i Adama. Warto jednak przypomnieć przede wszystkim ludzi, którzy stracili wówczas życie.

W gospodarstwie zamordowano 45-letniego Mieczysława Lipę, sołtysa wsi, jego 81-letnią matkę Mariannę, 54-letnią bratową Zofię, 27-letniego bratanka Władysława oraz jego 18-letnią żonę Krystynę. Byli członkami jednej rodziny, reprezentującymi kilka pokoleń. Krystyna spodziewała się dziecka.

Sąsiedzi ruszyli do pożaru

Około drugiej w nocy jedna z mieszkanek Rzepina zauważyła dym nad gospodarstwem Lipów. Zaalarmowani sąsiedzi pospieszyli z pomocą, później dołączyli do nich strażacy. Ogień szybko obejmował kolejne części zabudowań.

Z płonącego domu wyniesiono pięć ciał. Obrażenia wskazywały, że nie był to zwykły pożar. Domownicy zostali wcześniej zaatakowani. Na miejsce skierowano funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i prokuratorów, którzy rozpoczęli zabezpieczanie śladów.

Sprawcy posługiwali się różnymi narzędziami, w tym siekierą, motyką i nożem. Śledczy zakładali więc udział więcej niż jednej osoby. Ważnym tropem okazały się również pieniądze, które powinny znajdować się w gospodarstwie.

Konflikt z sołtysem i motyw rabunkowy

Mieczysław Lipa jako sołtys zajmował się pobieraniem podatków od mieszkańców. Obowiązek ten był jednym ze źródeł jego konfliktu z Zakrzewskimi. Rodzina zalegała z płatnościami, a sołtys wskazywał na problemy z wywiązywaniem się przez nią ze zobowiązań.

Dla prowadzących sprawę istotny był fakt, że w domu mogły znajdować się zarówno zebrane podatki, jak i pieniądze pochodzące z niedawno zaciągniętej pożyczki. Z pożaru ocalał kwitariusz, który pomagał ustalić, jakimi sumami dysponował sołtys.

Śledczy sprawdzali zatem nie tylko możliwość zemsty. Ważnym wątkiem był rabunek, a później także poszukiwanie przedmiotów zabranych z domu ofiar.

Podejrzenia nie wystarczały do udowodnienia winy

Uwaga funkcjonariuszy skierowała się na rodzinę Zakrzewskich. Sam konflikt z sołtysem nie wystarczał jednak, aby przypisać komukolwiek odpowiedzialność za zbrodnię.

Istotnym momentem okazało się zatrzymanie Czesława w sprawie kradzieży drewna. Funkcjonariusze wykorzystali tę sytuację, aby dokładniej sprawdzić jego zachowanie w noc pożaru. W śledztwie zastosowano również działania operacyjne, w tym współpracownika umieszczonego w celi oraz podsłuch w gospodarstwie.

Według późniejszych rekonstrukcji sprawy Czesław przygotował list przeznaczony dla Radia Wolna Europa. Opisywał w nim zbrodnie, przedstawiając je jako działania przeciwko ówczesnej władzy. Pismo trafiło do śledczych.

Nie był to jednak koniec ustalania faktów. Czesław zmieniał wersje wydarzeń i próbował kierować podejrzenia na inne osoby. Funkcjonariusze odnajdywali natomiast broń i rzeczy należące do zamordowanych. Wśród zabezpieczonych przedmiotów znajdowały się elementy odzieży oraz zegarek Władysława Lipy. Materialne ślady pozwalały weryfikować kolejne wyjaśnienia.

Śledztwo objęło wcześniejsze zabójstwa

Sprawa rodziny Lipów doprowadziła również do ponownego zbadania innych zbrodni popełnionych w okolicy. Ostatecznie Józefowi i Czesławowi Zakrzewskim przypisano także zamordowanie Jana Żaczkiewicza i Jana Borowca.

W śledztwie pojawił się również wątek śmierci Bolesława Hartunga. W tym przypadku trzeba jednak odróżnić podejrzenia i wypowiedzi oskarżonych od tego, co zostało udowodnione. Według opisu procesu opublikowanego przez magazyn „Detektyw” zabrakło wystarczających dowodów, aby skazać Zakrzewskich za to zabójstwo.

Pożar był częścią zbrodni

W późniejszych opowieściach o wydarzeniach z Rzepina często pojawia się uproszczenie, że dom podpalono już po śmierci wszystkich ofiar, wyłącznie po to, aby zniszczyć dowody.

Opracowanie opublikowane w miesięczniku „Policja 997” przedstawia jednak inne ustalenie: badania pośmiertne wykazały, że w chwili, gdy płomienie objęły budynek, pięcioro ciężko rannych domowników jeszcze żyło. Podpalenie nie było więc jedynie próbą zatarcia śladów, lecz także elementem samej zbrodni.

Proces w Kielcach i najwyższe kary

Proces rozpoczął się 22 marca 1971 roku przed Sądem Wojewódzkim w Kielcach. Zainteresowanie sprawą było ogromne. Przebieg rozpraw relacjonowały gazety, radio i telewizja, a sala sądowa wypełniała się publicznością.

Także przed budynkiem gromadzili się ludzie. Zbrodnia wywoływała silne emocje, a w stronę oskarżonych kierowano wrogie okrzyki.

Wyrok ogłoszono 28 czerwca 1971 roku. Józef i Czesław Zakrzewscy zostali skazani na karę śmierci, natomiast Adam na 25 lat pozbawienia wolności. W jego przypadku sąd uwzględnił wpływ ojca i starszego brata oraz możliwość resocjalizacji.

Sąd Najwyższy utrzymał wyroki, a Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Kary śmierci wobec Józefa i Czesława wykonano w lutym 1972 roku. Z późniejszych opisów sprawy wynika, że Adam zmarł śmiercią samobójczą podczas odbywania kary.

Pamięć o pięciorgu zamordowanych

O skali poruszenia wywołanego zbrodnią świadczy nie tylko zainteresowanie ówczesnych mediów. Powstała również anonimowa ballada o zabójstwie Lipów, przywoływana po latach w opracowaniach dotyczących sprawy. Historia weszła do lokalnego przekazu, a następnie stała się tematem reportaży i audycji kryminalnych.

Rocznica jest jednak okazją, by przypomnieć nie tylko nazwisko sprawców, przebieg śledztwa i wyroki. Przede wszystkim to pamięć o Mieczysławie, Mariannie, Zofii, Władysławie i Krystynie Lipach – pięciorgu ludziach, których życie zakończyła listopadowa noc w 1969 roku.


Źródła

  • Przemysław Kacak, „Motyką i ogniem”, miesięcznik „Policja 997”, nr 2 (47), luty 2009, s. 30–32 – opis śledztwa, ustaleń dotyczących pożaru i procesu. Gazeta Policyjna
  • Joanna Zajączkowska, „Z zimną krwią. Rodzina morderców z Polski”, Onet Wiadomości, 27 stycznia 2012 – rekonstrukcja wydarzeń, działań śledczych i przebiegu rozpraw. Onet Wiadomości
  • Helena Kowalik, „Na zgubę Lipów”, „Wprost”, 20 października 2014 – reportaż opisujący okoliczności napaści, motyw rabunkowy i odnalezione dowody. Historia
  • Beata Kustra, „Józef, Czesław i Adam Zakrzewscy – zamordowali 5-osobową rodzinę sołtysa wsi Rzepin i wzniecili pożar, żeby zatrzeć ślady”, RMF FM, 6 czerwca 2020 – informacje o ofiarach i odkryciu zbrodni. RMF FM
  • Wojciech Gantowski, „Zabójstwo Lipów: masakra po Zaduszkach”, Detektywonline – opis wcześniejszych zabójstw, wyroków i późniejszych losów skazanych. Detektywonline
  • „Pożar miał ukryć zwłoki pięciu osób”, Radio Kielce, 3 października 2025, cykl „Kryminalne historie” – informacje o konflikcie Zakrzewskich z sołtysem. radiokielce.pl

Twoja opinia

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola oznaczone * są wymagane.

Szukaj wiadomości

Menu